Boek ‘Hoop en wanhoop. Joden in Amstelveen, 1930–1970’ brengt Amstelveense geschiedenis tot leven
- 13 jun
- 3 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 16 jun
Met een volle zaal bij Boekhandel Libris Venstra werd op donderdag 11 juni de publicatie van Hoop
en wanhoop. Joden in Amstelveen, 1930–1970 gepresenteerd. Historicus en hoogleraar Joodse studies Bart Wallet overhandigde het eerste exemplaar aan burgemeester Tjapko Poppens.
Educatief project Nooit meer teruggekomen
De boekpresentatie vormde een bijzonder moment binnen het educatieve project Nooit meer teruggekomen. In vier toespraken werd duidelijk waarom het vastleggen en doorgeven van deze geschiedenis nog altijd van grote betekenis is.
Hugo van der Kooij: verhalen laten de geschiedenis voelen
Hugo van der Kooij, initiatiefnemer en drijvende kracht achter Nooit meer teruggekomen, nam de aanwezigen mee naar het ontstaan van het project. Wat begon met de vraag waarom de Joodse geschiedenis van Amstelveen zo weinig zichtbaar was, groeide uit tot een initiatief met vier pijlers: het verzamelen van getuigenissen, educatie voor scholen, het realiseren van een monument en het vastleggen van de verhalen in een boek. Volgens Van der Kooij zijn juist die persoonlijke verhalen onmisbaar. Zij brengen de ‘huiver’ dichtbij en maken zichtbaar wat er gebeurt wanneer mensen worden buitengesloten en ontmenselijkt. Alleen door die verhalen te blijven vertellen, kunnen nieuwe generaties de betekenis ervan blijven voelen.
Bart Wallet: een geschiedenis van hoop, wanhoop en veerkracht
In zijn lezing liet Bart Wallet zien dat de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Amstelveen
veel verder reikt dan alleen de oorlogsjaren. Om de Holocaust in Amstelveen te begrijpen, moest volgens hem ook het verhaal ervoor én erna worden verteld. Daarom begint het boek in 1930 en eindigt het pas in 1970.
Wallet schetste hoe in de jaren dertig Joodse gezinnen vanuit Amsterdam en gevluchte Duitse Joden in Amstelveen een nieuwe gemeenschap opbouwden. Ze deden dat van onderaf, met initiatief en onderlinge verbondenheid. Juist die hoopvolle ontwikkeling werd tijdens de bezetting abrupt doorbroken.
Bijzonder is de manier waarop Wallet de oorlog beschrijft. Niet vanuit de administratie van de bezetter, maar vanuit de keuzes, angsten en pogingen tot overleven van de Joodse inwoners zelf. Dat levert aangrijpende verhalen op over mensen die probeerden te vluchten, onder te duiken of op andere manieren aan vervolging te ontsnappen. Sommige overleefden, anderen werden alsnog verraden of gedeporteerd. Hun lot lag vaak akelig dicht bij elkaar.
Een van de verhalen die het publiek zichtbaar raakte, is dat van de tiener Dieter Heidenheim. Nadat hij hoorde dat de Duitsers Nederland waren binnengevallen, fietste hij vanuit Amstelveen naar IJmuiden om nog een boot naar Engeland te halen. Toen alle schepen al vertrokken bleken, sloot hij zich aan bij een groepje dat met een roeiboot de oversteek waagde. Na zes dagen op zee bereikten zij Engeland. Het is een verhaal dat de wanhoop én de moed van die tijd tastbaar maakt.
Wallet sloot af met de boodschap dat dit boek niet alleen over de Joodse inwoners van Amstelveen gaat, maar over de geschiedenis van de hele gemeente. Het laat zien hoe hoop kan omslaan in wanhoop, maar ook hoe na de oorlog opnieuw gebouwd werd aan een levendige gemeenschap.
Wie deze verhalen zelf wil ontdekken, vindt in Hoop en wanhoop. Joden in Amstelveen, 1930–1970 een rijk gedocumenteerd en indrukwekkend boek dat uitnodigt om te lezen. Hier kan je het kopen.
Burgemeester Tjapko Poppens: geef deze verhalen door
Bij de ontvangst van het eerste exemplaar benadrukte burgemeester Tjapko Poppens het belang van het boek voor Amstelveen. Volgens hem gaat het niet om abstracte geschiedenis, maar om mensen en families wier levens voorgoed veranderden. Juist daarom is het belangrijk dat hun namen en verhalen zichtbaar blijven en worden doorgegeven aan nieuwe generaties. Hij sprak zijn waardering uit voor het project Nooit meer teruggekomen en voor de bijdrage die het boek levert aan het bewaren van het Joods historisch erfgoed van Amstelveen.
Wilbert Hartman: nu begint het lezen
Namens Stichting Amstelveen Oranje sprak voorzitter Wilbert Hartman zijn waardering uit voor iedereen die aan het boek heeft meegewerkt. Hij stond stil bij de jarenlange inzet van Hugo van der Kooij, David Serphos en de vele betrokken vrijwilligers en ondersteuners. Volgens Hartman is de boekpresentatie niet het eindpunt, maar juist het begin. Pas wanneer het boek gelezen wordt en de verhalen verder worden verteld, krijgt het educatief project 'Nooit meer teruggekomen' zijn volle betekenis. Lees meer... Nooit meer teruggekomen.
Afbeeldingen uit het boek
Henriette Wijnperle - Heidenheims in Keulen
Albert Hertz - Dieter Heidenheim in interneringskamp - Jacques Goudstikker(1938)
Intocht geallieerden - Bevrijdingsfeesten
Benjamin Penha - SAA Installatie Westendorff 22 augustus 1942
